Dyskretna, lecz decydująca postać wiedeńskiej sceny artystycznej przełomu XIX i XX wieku, Carl Moll (1861-1945) należy do tego pokolenia austriackich malarzy, którzy wprowadzili sztukę swojego kraju w nowoczesność. Współzałożyciel wiedeńskiej secesji, bliski Gustavowi Klimtowi, organizator wystaw i marchand w równym stopniu co twórca, zajmował on wyjątkową pozycję: artysty, który potrafił zarazem malować i ożywiać całe środowisko. Jego twórczość, zdominowana przez intymne wnętrza, ogrody i widoki Wiednia, stanowi cenny punkt wyjścia do zrozumienia estetycznego klimatu austriackiej stolicy w epoce belle époque.
Droga w sercu artystycznego Wiednia
Urodzony w Wiedniu w 1861 roku, Carl Moll kształcił się u Emila Jakoba Schindlera, jednego z głównych przedstawicieli austriackiego pejzażu swojego czasu, zwolennika impresjonizmu zwanego „atmosferycznym" lub „nastrojowym". Ta bliskość okazała się decydująca, zarówno na płaszczyźnie artystycznej, jak i osobistej: po śmierci Schindlera Moll poślubił jego wdowę, Annę. Stał się w ten sposób ojczymem Almy Schindler, przyszłej Almy Mahler, jednej z najczęściej komentowanych osobistości wiedeńskiego życia kulturalnego, kolejno żony kompozytora Gustava Mahlera, architekta Waltera Gropiusa i pisarza Franza Werfla.
To rodzinne zakorzenienie umieszcza Molla w centrum gęstej sieci artystów, muzyków i intelektualistów. Jego dom, na wzgórzach Hohe Warte, w dzielnicy willowej, gdzie pracował architekt Josef Hoffmann, stał się miejscem spotkań świata artystycznego. Moll nie był jedynie malarzem: odegrał czynną rolę w organizacji życia kulturalnego, zwłaszcza poprzez swoje zaangażowanie w wystawy oraz, później, w handel dziełami sztuki.
Styl między atmosferycznym impresjonizmem a secesją
Malarstwo Carla Molla rozumie się przede wszystkim poprzez jego punkt wyjścia: dziedzictwo Schindlera oraz jego upodobanie do niuansów światła, powściągliwości tonów i uwagi poświęconej pejzażom. Z tej szkoły Moll zachowuje wrażliwość na nastroje, zmienne niebo i zwyczajne chwile dnia. Jego paleta, na ogół wyważona, przedkłada stonowane współbrzmienia nad demonstracyjny blask.
Od końca lat 90. XIX wieku jego praca ewoluuje pod wpływem nowych prądów przenikających Europę. Wpływ postimpresjonizmu, upodobanie do dekoracyjnej kompozycji właściwej Jugendstilowi oraz duch secesji kierują jego sposób malowania ku formatom często bardziej skonstruowanym, niekiedy kwadratowym, w których układ powierzchni i kadrowanie nabierają rosnącego znaczenia. Moll uprawiał również drzeworyt, technikę modną w kręgach secesyjnych, która skłoniła go do upraszczania form oraz pracy płaskimi plamami i kontrastami.
Ta droga czyni go artystą przejścia: ani czystym spadkobiercą pejzażu XIX wieku, ani radykalnym awangardzistą, lecz malarzem, który wchłania i przekazuje infleksje swojej epoki. Jego siła tkwi w tej zdolności syntezy, w spójnej twórczości, gdzie intymność motywu góruje nad teatralnością.
Motywy i dzieła: wnętrza, ogrody i widoki Wiednia
Ulubione tematy Carla Molla wiele mówią o jego wrażliwości. Celuje on w przedstawianiu domowych wnętrz, tych pomieszczeń skąpanych w przytłumionym świetle, gdzie meble, okna i przedmioty składają się na sceny przepojone spokojem. Codzienne życie, uchwycone w swej prostocie, staje się tu materią malarską. Dzieło takie jak Matka i dziecko przy stole (Przy śniadaniu) ilustruje tę intymistyczną nutę, w której zwyczajna chwila codzienności zostaje potraktowana z uwagą i umiarem.
Malarz przywiązuje się także do ogrodów i pejzaży wiedeńskich przedmieść. Dzielnice mieszkalne na północy miasta, widoki Döbling — o czym świadczy obraz poświęcony temu przedmieściu — czy okolice Hohe Warte dostarczają mu powracających motywów. Moll obserwuje tu przemijanie pór roku, śnieg, roślinność i architekturę willi, z upodobaniem do zrównoważonych kompozycji oraz punktów widzenia z góry lub z podwyższenia.
Do tych motywów dochodzą martwe natury i sceny związane z wiedeńską pamięcią kulturową. Całość składa się na świat domowy i miejski, zwrócony ku intymności raczej niż ku wielkiej narracji historycznej. Ta tematyczna stałość nadaje jego twórczości rozpoznawalną jedność, w której atmosfera zawsze góruje nad anegdotą.
Kluczowa postać wiedeńskiej nowoczesności
Historyczna rola Carla Molla wykracza poza samą jego twórczość malarską. W 1897 roku znajduje się on wśród założycieli wiedeńskiej secesji, ruchu, który wokół Gustava Klimta zamierzał zerwać z oficjalnym akademizmem i otworzyć austriacką scenę na nurty międzynarodowe. Moll angażuje się w niej w organizację, przyczyniając się do zaznajomienia wiedeńskiej publiczności z artystami przybyłymi z innych krajów. W 1905 roku opuszcza secesję wraz z grupą skupioną wokół Klimta, w następstwie napięć, które podzieliły wówczas ruch.
Jego zaangażowanie przedłuża się w dziedzinie rynku sztuki, gdzie zajmuje ważną funkcję w galerii Miethke, przyczyniając się do rozpowszechniania sztuki nowoczesnej w Wiedniu. Poprzez tę podwójną działalność malarza i pośrednika Moll wciela postać kulturalnego organizatora, dbałego o obieg dzieł i idei w równym stopniu co o własną twórczość.
Jego droga kończy się w mroczny sposób: bliski środowiskom przychylnym narodowemu socjalizmowi, Carl Moll odbiera sobie życie w Wiedniu w 1945 roku, w ostatnich dniach drugiej wojny światowej. Ten tragiczny koniec rzuca kontrastowe światło na życie skądinąd w całości poświęcone sztuce. Dziś jego twórczość pozostaje wrażliwym świadectwem Wiednia przełomu wieków, między pejzażowym dziedzictwem a afirmacją nowoczesności, i nadal zajmuje uznane miejsce w historii wiedeńskiej secesji.
Odkryj wszystkie reprodukcje obrazów Carla Molla.
