Urodzony w Polsce i naturalizowany Francuz, Moïse Kisling należy do pokolenia artystów, którzy przybyli do Paryża na początku XX wieku, by zanurzyć się w wrzeniu Montparnasse'u. Blisko związany z Modiglianim, Soutine'em i wieloma postaciami tego, co nazwano École de Paris, stworzył dzieło rozpoznawalne pośród wszystkich, złożone z portretów o intensywnym spojrzeniu, aktów, kwiatów i martwych natur. Daleki od najbardziej radykalnych zerwań swojej epoki, Kisling wolał drogę osobistą, w której precyzja rysunku łączy się z pełnym kolorem i gładką, niemal emaliowaną fakturą. Ten artykuł proponuje wyważoną wędrówkę przez jego życie i twórczość, aby lepiej zrozumieć, dlaczego jego płótna wciąż przyciągają uwagę miłośników sztuki.
Z Krakowa do Montparnasse'u
Moïse Kisling urodził się 22 stycznia 1891 roku w Krakowie, wówczas pod panowaniem austro-węgierskim, w rodzinie żydowskiej. Kształcił się w Akademii Sztuk Pięknych w rodzinnym mieście, gdzie nauczanie Józefa Pankiewicza, malarza uważnie śledzącego prądy płynące z Francji, zachęciło go do wyjazdu do Paryża. W 1910 roku, w wieku dziewiętnastu lat, osiedlił się w stolicy i związał się z dzielnicą Montparnasse, która właśnie stawała się głównym ośrodkiem międzynarodowego życia artystycznego.
Kisling obcuje tam z kosmopolityczną społecznością artystów, modeli, marszandów i pisarzy. Zaprzyjaźnia się z Amedeem Modiglianim, który tworzy kilka jego portretów, a także z Chaïmem Soutine'em, Julesem Pascinem czy poetą Maksem Jacobem. Jego towarzyskość, hojność i atmosfera pracowni przyniosą mu później przydomek „księcia Montparnasse'u”. To środowisko, w którym krzyżują się bardzo różne wrażliwości, karmi jego twórczość, nie zamykając go w żadnej szkole ani manifeście.
Pierwsza wojna światowa stanowi decydujący etap jego życia. Jako cudzoziemiec mieszkający we Francji, Kisling zaciąga się w 1914 roku do Legii Cudzoziemskiej. Ciężko ranny w 1915 roku podczas walk nad Sommą, zostaje zwolniony ze służby, a następnie otrzymuje obywatelstwo francuskie w uznaniu jego zaangażowania. Ten epizod trwale wiąże jego los z losem przybranej ojczyzny.
Rozpoznawalny sposób malowania
Styl Kislinga wyróżnia się wielką wyrazistością. Rysunek, pewny i zdecydowany, obwodzi formy precyzyjnym konturem, podczas gdy materia malarska, nakładana gładkimi, starannie stopionymi powierzchniami, nadaje jego płótnom wypolerowany wygląd, często porównywany do emalii. Ta formalna rygorystyczność nie wyklucza zmysłowości: karnacje, tkaniny i kwiaty są traktowane ze stałą uwagą wobec światła i gęstości koloru.
W jego twórczości dostrzega się dziedzictwo wielu tradycji. Lekcja Cézanne'a odczytywana jest w budowie brył i równowadze kompozycji; uproszczenie konturów i płaska plama barwna przypominają z oddali pewne poszukiwania nowoczesne, choć Kisling nigdy w pełni nie przyjmuje języka kubizmu ani chropawej ekspresji Soutine'a. Zajmuje pozycję pośrednią — malarza przywiązanego do figury i rzemiosła, który oddaje nowoczesność w służbę niemal klasycznej jasności.
Portrety, akty i martwe natury
Kisling znany jest przede wszystkim z portretów, zwłaszcza kobiecych. Czyni z nich pełnoprawny gatunek, w którym twarz, często ukazana frontalnie, jest zbudowana wokół dużych, głębokich oczu i powściągliwego wyrazu. Wśród słynnych modelek Montparnasse'u Kiki (Alice Prin), emblematyczna postać dzielnicy, pozowała dla niego, podobnie jak dla innych artystów z jego otoczenia. Jego postacie kobiece, czy to portrety, czy akty, należą do najczęściej reprodukowanych obrazów jego twórczości i w znacznym stopniu przyczyniły się do jego rozgłosu. Płótno takie jak Dziewczyna w zielonej spódnicy ilustruje ten nurt, w którym strój i kolor w pełni współtworzą obecność modelki.
.jpg?width=1280)
Malarz poświęcił się także kwiatom i martwym naturom, dziedzinom, w których jego mistrzostwo rysunku i koloru znajduje szczególnie sprzyjający grunt. Bukiety w wazonie, owoce i przedmioty ułożone na stole pozwalają mu organizować przestrzeń metodycznie i grać kontrastami tonów. Martwa natura dobrze podsumowuje tę sztukę wyważonej kompozycji, w której każdy element zajmuje przemyślane miejsce, a pozorna prostota tematu podkreśla jakość wykonania.
Do tych gatunków dochodzą pejzaże, inspirowane zwłaszcza południem Francji, gdzie regularnie przebywa. I tutaj Kisling przedkłada czytelność struktury i szczerość kolorów, w duchu umiaru, który przenika całą jego twórczość.
Trwałe miejsce w École de Paris
Kariera Kislinga przeżywa nowy zwrot wraz z drugą wojną światową. Zagrożony jako artysta pochodzenia żydowskiego, opuszcza Francję w 1940 roku i udaje się do Stanów Zjednoczonych, gdzie kontynuuje pracę i wystawia. Po wojnie wraca do Francji i spędza ostatnie lata na południu kraju. Umiera 29 kwietnia 1953 roku w Sanary-sur-Mer, w departamencie Var, pozostawiając obfite i spójne dzieło.
Dziś Moïse Kisling uznawany jest za jednego z wyróżniających się przedstawicieli École de Paris — tej konstelacji artystów o różnorodnym rodowodzie, którzy uczynili z Montparnasse'u skrzyżowanie nowoczesnej twórczości. Jego płótna znajdują się w licznych kolekcjach publicznych i prywatnych, a jego nazwisko pozostaje związane ze szczególnie pociągającym obrazem paryskiego życia artystycznego okresu międzywojennego. Stałość jego stylu, natychmiast rozpoznawalnego, częściowo tłumaczy przywiązanie, jakim wciąż darzą go miłośnicy i kolekcjonerzy.
Patrzeć na dzieło Kislinga to odnajdywać osobliwą harmonię rygorystycznego rysunku i szczodrego koloru, w służbie prostych tematów doprowadzonych do wysokiego stopnia dopracowania. Portrety, akty, kwiaty i martwe natury tworzą całość o niezwykłej jedności, w której odczytać można zarówno kulturę artysty uformowanego w Europie Środkowej, jak i energię Paryża, który stał się dla niego — jak dla wielu innych — prawdziwą drugą ojczyzną.
Odkryj wszystkie reprodukcje obrazów Moïse Kislinga.
